Herkesin gözü brent petrol fiyatları ve akaryakıt zamlarına çevrilmişken, savaşın belki de en yıkıcı etkisi sessiz sedasız küresel tarım sektöründe kendini gösteriyor. Financial Times, bugün yayımladığı kapsamlı analizde ABD-İsrail-İran çatışmasının dünya gıda üretimini nasıl felce uğrattığını gözler önüne serdi.
Gübre tedariki neden bu kadar kritik?
Dünya genelinde tarımsal üretimin yaklaşık yarısı azotlu gübreler sayesinde ayakta duruyor. Özellikle üre üretiminde Orta Doğu ülkeleri küresel arzın büyük bölümünü karşılıyor. CRU verilerine göre dünya üre ihracatının yüzde 35'i ve fosfatlı gübrelerin temel hammaddesi olan kükürt ihracatının yüzde 45'i Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyor. Boğazın savaş gemileri, füze tehditleri ve mayınlanma riski yüzünden geçilemez hale gelmesi, bu devasa ticaret akışını tamamen durdurdu.
Avrupa'nın en büyük gübre devinden korkutan uyarı
Avrupa'nın önde gelen gübre üreticisi Yara'nın CEO'su Svein Tore Holsether, tüm dünyanın sadece petrole ve doğalgaza takılıp asıl tehlikeyi görmezden geldiğini söyledi. Holsether, çiftçilerin tarlalarına gübre ulaştıramaması halinde daha ilk hasatta verimin yüzde 50'ye kadar gerileyebileceğini ve bunun milyonlarca insanı açlıkla karşı karşıya bırakacağını belirtti.
Katar tesislerine saldırı fiyatları patlatı
QatarEnergy'nin Ras Laffan kompleksine düzenlenen drone saldırısı, krizi bir üst seviyeye taşıdı. Küresel deniz yoluyla üre ticaretinin yüzde 10'unu tek başına sırtlayan tesis, saldırının ardından kükürt, amonyak ve üre üretimini tamamen askıya aldı. Avrupa'da doğalgaz fiyatlarının bir hafta içinde iki katına çıkması da gübre maliyetlerinde zincirleme bir patlamaya yol açtı. Orta Doğu granül üre fiyatları tonda 130 dolar artarak 650 dolara yükselirken, Avrupa amonyak vadelileri tonda 725 dolara fırladı.
Ekmek fiyatları 6 hafta içinde fırlayabilir
Kuzey yarımkürede tam da bahar ekim sezonu başlamışken patlayan bu kriz, sofralara çok hızlı yansıma potansiyeli taşıyor. Gıda sistemleri uzmanı Raj Patel, tedarik şokunun devam etmesi durumunda tüketicilerin 6 ila 10 hafta içinde ekmek reyonlarında ciddi fiyat artışlarıyla karşılaşacağını öngörüyor. Yem maliyetlerinin tırmanmasıyla birkaç ay içinde yumurta, altı ay içinde ise tavuk ve kırmızı et fiyatlarının rekor seviyelere çıkması bekleniyor.
2022 krizinden çok daha ağır bir tablo
CRU Gübre Başkanı Chris Lawson, bugünkü durumun 2022'deki Rusya-Ukrayna savaşından çok daha vahim olduğunu vurguladı. Lawson, o dönemde Rus gübre ihracatının bir şekilde sürmesiyle piyasaların kendini toparladığını, ancak Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının aşılması imkânsız fiziksel bir engel oluşturduğunu ifade etti. Acil diplomatik adımlar atılmazsa dünyayı uzun süreli bir gıda enflasyonu dalgası bekliyor.
Yorumlar
Kalan Karakter: