Görevden Alınma Girişimlerinin Başlıca Sebepleri:
1. Ekonomik Kriz: Hiperenflasyon, borç temerrüdü, aşırı yoksulluk ve temel ihtiyaç maddelerinin kıtlığı, hükümete karşı kitlesel hoşnutsuzluğun temel nedenidir.
2. Siyasi Kriz ve Demokrasi Endişeleri: Muhalefetin boykot ettiği, uluslararası alanda geniş çapta tanınmayan ve meşruiyeti sorgulanan seçimler (2018 ve 2023), otoriterleşme ve yargı bağımsızlığının kaybı iddiaları.
3. İnsan Hakları İhlalleri: BM dahil uluslararası kuruluşların, siyasi baskı, keyfi tutuklamalar ve aşırı güç kullanımına dair raporları.
4. Uluslararası Baskı: ABD, Avrupa Birliği ve birçok Latin Amerika ülkesinin yaptırımları ve diplomatik baskıları.
Görevden Alınma Süreci ve Mevcut Durum:
Resmi bir "görevden alma" gerçekleşmemiştir. 2019'da muhalif lider Juan Guaidó, meclis başkanı sıfatıyla geçici devlet başkanı ilan edilmiş ve 50'den fazla ülke tarafından tanınmıştı. Ancak Guaidó'nun geçici hükümeti 2022 sonunda feshedildi ve 2023'te ABD dahil birçok ülke, Guaidó'yu tanımayı bırakarak, hükümet ve muhalefet arasında diyalog arayışına yöneldi. Maduro, ordunun ve Çin, Rusya, İran gibi ülkelerin desteğiyle iktidarda kalmaya devam etmektedir. 2024 seçimlerini de kazandığını ilan etmiştir (muhalefet adaylarının engellenmesi nedeniyle süreç uluslararası toplumun çoğu tarafından adil kabul edilmemiştir).
Venezuela'nın Dünyadaki Konumu ve Olası Senaryolar:
Venezuela'nın konumu, derin bir jeopolitik bölünmeyi yansıtır:
1. "Batı Bloğu" ve Müttefikleri: ABD, Kanada, AB ve birçok Latin Amerika ülkesi (Kolombiya, Brezilya gibi) Maduro hükümetini meşru kabul etmez ve onu otoriter olarak görür. Ekonomik yaptırımlar devam eder. Ancak, enerji krizi ve göç sorunu nedeniyle bazı ülkelerde (ABD'de bile) pragmatik bir yaklaşım ve diyalog ihtiyacı artmaktadır.
2. "Gezegensel Güney" ve Stratejik Müttefikler: Rusya, Çin, İran, Küba, Nikaragua ve diğer bazı ülkeler Maduro hükümetini açıkça destekler. Bu destek;
· Rusya için: Batı yanlısı bir hükümetin kurulmasını engellemek, stratejik bir müttefik ve silah pazarı korumak.
· Çin için: Petrol kaynaklarına erişim ve alacaklarının güvence altına alınması.
· İran için: Batı'ya karşı "direnç ekseninde" bir ortak.
Olası Gelecek Senaryoları:
1. Statüko ve Kademeli Diyalog: Mevcut durum devam eder. Uluslararası yaptırımlar kısmen sürerken, ABD ve Avrupa, enerji ve göç anlaşmaları karşılığında bazı yaptırımları hafifletir. İç siyasette sınırlı bir uzlaşı aranır.
2. İç Çözüm (Uzlaşı veya Değişim): Hükümet ve muhalefet, seçimlerin serbest ve adil olması koşuluyla bir uzlaşıya varabilir. Bu, Venezuela'nın Batı ile ilişkilerini normalleştirebilir, ancak Çin ve Rusya ile bağlarını tamamen koparması beklenmez.
3. Dış Müdahale Senaryosu: Düşük bir ihtimaldir. ABD'nin 2019'daki gibi bir askeri müdahalesi çok riskli ve bölgesel desteği yoktur. Ancak, bölgedeki askeri ittifakların (ör. Venezuela-Guyana krizi) yarattığı gerilimler artabilir.
4. Ekonomik Çöküş ve İstikrarsızlık: Petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar, yaptırımlar ve yönetim sorunları nedeniyle ekonomik durum daha da kötüleşirse, ülke içinde büyük bir insani kriz ve komşu ülkelere kitlesel göç dalgası yaşanabilir.
Venezuela, küresel bir "bölünme noktası" olmaya devam edecektir. Uluslararası sistemdeki kutuplaşma (Batı - Rusya/Çin ekseni), Venezuela krizinde de açıkça görülmektedir. Maduro'nun iktidardan gitmesi durumunda bile, Venezuela'nın jeopolitik konumu stratejik önemini koruyacaktır. Hem Batı hem de Doğu blokları, bu petrol zengini ülkeyle ilişkilerini sürdürmek isteyecektir. En olası senaryo, kademeli ve uzun bir geçiş süreci ve Venezuela'nın "çok kutuplu" dünyada bir denge unsuru olarak konumlanmasıdır.
Yorumlar
Kalan Karakter: